Warszawa. Piwnice przy Dąbrowszczaków w rejestrze zabytków · TVN Warszawa · El Autómata
Lunes, 16 de noviembre de 2026
Portada de las 21:40
Todos los periódicos y la radio, en unoEscrito por IA a partir de 12 medios · Cómo se hace
Varsovia
TVN Warszawa · texto original
Warszawa. Piwnice przy Dąbrowszczaków w rejestrze zabytków
Po wojnie komunistyczny aparat represji przetrzymywał i torturował w tych piwnicach więźniów politycznych. Pozostały po nich wyryte w ścianach nazwiska i modlitwy, które odkryto dopiero dwa lata temu. Kazamaty przy ulicy Dąbrowszczaków na warszawskiej Pradze wpisano właśnie do rejestru zabytków.
Foto: vía TVN Warszawa
Mateusz Mżyk · TVN WarszawaPublicado 8 nov, 16:27Ver en tvn24.pl
Dawne więzienie w piwnicach przy ulicy Dąbrowszczaków
Źródło wideo: Mateusz Mżyk/tvnwarszawa.pl
Źródło zdj. gł.: Mateusz Mżyk/tvnwarszawa.pl
Po wojnie komunistyczny aparat represji przetrzymywał i torturował w tych piwnicach więźniów politycznych. Pozostały po nich wyryte w ścianach nazwiska i modlitwy, które odkryto dopiero dwa lata temu. Kazamaty przy ulicy Dąbrowszczaków na warszawskiej Pradze wpisano właśnie do rejestru zabytków.
Korytarz jest tak niski, że wchodzący musi schylić głowę, żeby nie uderzyć nią o sufit. I tak wąski, że niejeden musi obrócić się bokiem, żeby przejść. W ciągu znajduje się 10 pomieszczeń - pięć po lewej i pięć po prawej stronie. W większości za drewnianymi drzwiami mieszczą się komórki lokatorskie. Tylko jedna, na końcu korytarza, nie jest zagospodarowana. W jej drzwiach, na wysokości oczu, znajduje się mały, wycięty pod kątem prostokąt - to wizjer.
Po wewnętrznej stronie drzwi wyryto napis z datą 23 listopada 1946 roku - to zapiski więźnia. Pomieszczenie ma wymiary metr na metr, brak w nim okien, ceglane ściany odrapano z tynku, pod nogami uklepana ziemia - to cela, w której komunistyczny aparat represji przetrzymywał swoje ofiary.
Niski i wąski korytarz piwnicy z dawnymi celami po obu stronach
Źródło zdjęcia: Mateusz Mżyk/tvnwarszawa.pl
"Świadectwo kaźni, dokument terroru"
"Świadectwo kaźni Polaków dokonywanej przez komunistyczny aparat represji (...) Bezcenny dokument terroru dokonywanego na ziemiach polskich przez rosyjskie i polskie służby bezpieczeństwa kontrolowane przez władzę komunistyczną" - czytamy w dokumencie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
To opis piwnic kamienicy przy ulicy Dąbrowszczaków 4 na Pradze Północ. Tutaj, w latach 1946-1949, komunistyczne służby bezpieczeństwa zlokalizowały więzienie. Teraz, po 80 latach od jego utworzenia, piwnice wpisano do rejestru zabytków.
O tym, że podziemia noszą historyczne ślady, zorientowano się dopiero dwa lata temu. Odkrycia dokonali społecznicy ze Stowarzyszenia Kolekcjonerzy Czasu. To oni ustalili, że wyryte na ścianach daty, wizjery w drzwiach, napisy wypalane na suficie są pozostałością po dawnym więzieniu.
- W 2024 roku zweryfikowałam podejrzenia dotyczące historii tego budynku, wtedy odkryłam w nim ślady dawnego aresztu. Niezwłocznie po potwierdzeniu tych informacji poinformowałam Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - mówi Anna Datkowska ze Stowarzyszenia Kolekcjonerzy Czasu.
Wnętrze dawnej celi
- Informacja o odnalezieniu w piwnicach inskrypcji martyrologicznych była dla wielu właścicieli dużym zaskoczeniem. Mieszkańcy nie mieli wcześniej świadomości, że w użytkowanych przez nich pomieszczeniach znajdują się ślady związane z tak trudną historią budynku - przyznaje Paweł Kiljański, przedstawiciel firmy Perfect Dom zarządzającej budynkiem.
Miejsca więzienia, tortur
Piwnice wybudowano na planie długiego i wąskiego prostokąta. Pomieszczenia, w których znajdowały się cele więzienne, zlokalizowane są głównie na dwóch jego końcach. Obecnie do piwnic można dostać się tylko z wewnątrz budynku. Kiedyś więźniów wprowadzono od strony podwórza dwoma wąskimi wejściami, które później zamurowano.
W decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpisaniu miejsca do rejestru zabytków wymieniono 15 pomieszczeń dawnych cel. O ich historycznym przeznaczeniu świadczyć mają między innymi małe wycięcia w drzwiach. "Precyzyjnie wykonane judasze świadczyły o celowym i planowym zaaranżowaniu poszczególnych wnętrz na funkcje aresztu (karcery, cele)" - czytamy w uzasadnieniu decyzji konserwatora.
Świadectwem dramatycznej historii tego miejsca są przede wszystkim wyryte na ścianach cel i korytarzy napisy. Część z nich została wykonana ołówkiem lub wypalona na cegłach i drewnianych elementach. Można z nich wyczytać między innymi inicjały, pełne nazwiska, pseudonimy, jednostki wojskowe i daty, na przykład: "Wacław/ 2-go BPP, 2K", "Borowiński" czy "Wald".
Napisy znajdują się na ścianach cel i korytarzy
Część treści zapisano w języku niemieckim. Więźniowie uwieczniali też modlitwy i rozpaczliwe błagania: "O Matko Nieustającej Pomocy dopomóż mi wyjść z tych murów", "Jezu Hryste [pisownia oryginalna - red.] nie opuszczaj mnie".
"Istotnym elementem stosowanego przez komunistów mechanizmu były więzienia, w których przetrzymywano, torturowano, a często także mordowano zatrzymanych. Po dokonaniu tzw. czystek obiekty wykorzystywane na siedziby służb bezpieczeństwa przeznaczano na cele mieszkalne, nıszczono dokumentację, zacierając ślady dokonanych zbrodni" - wyjaśnia Marcin Dawidowicz, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Krzyż wyryty nad wizjerem drzwi jednej z cel
Terror Sowietów był wymierzony głównie żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego i prozachodnio nastawione elity. Do pozbywania się niewygodnych politycznie osób wykorzystywano służby wojskowe. "Stosowany przez nie aparat represji skierowany był przede wszystkim przeciwko polskim żołnierzom i cywilom, którzy sprzeciwiali się dominacji ZSRR" - opisuje Marcin Dawidowicz.
Najpierw zajęli ją Niemcy, potem Sowieci
Kamienicę przy ulicy Dąbrowszczaków 4 (wówczas Ratuszowej 15) wybudowano na początku lat 30. jako blok mieszkalny dla podoficerów.
W 1940 roku została ona przejęta przez Niemców, którzy nakazali opróżnienie budynku. Po wycofaniu się wojsk niemieckich w 1944 roku Sowieci sytuowali siedziby swoich najważniejszych organów wojskowych i politycznych właśnie na Pradze. Wynikało to z tego, że prawą stronę Wisły Armia Czerwona zajęła jako pierwszą oraz z faktu, że po lewej stronie rzeki większość wszelkiej infrastruktury zrównali z ziemią Niemcy.
"Na terenie dzielnicy zaczęto sytuować siedziby sowieckich władz wojskowych oraz NKWD. Na ten cel przejęto większość budynków w rejonie ulic 11 Listopada, Szwedzkiej, Strzeleckiej i Środkowej. W piwnicach anektowanych na cele śledcze budynków urządzano cele więzienne, górne kondygnacje przeznaczano na lokale operacyjne i miejsca zakwaterowania" - tłumaczy Marcin Dawidowicz.
Część treści zapisano w języku niemieckim
Budynek przy ulicy Dąbrowszczaków znajduje się w niedalekiej odległości od wspomnianych przez konserwatora rejonów.
"Z perspektywy władz wojskowych miał doskonałe warunki operacyjne. W jego sąsiedztwie znajdowały się siedziby urzędów bezpieczeństwa i władz wojskowych, oddalenie od zabudowy utrudniało ucieczkę zatrzymanym oraz zmniejszało liczbę świadków dokonywanych zbrodni" - pisze Marcin Dawidowicz.
Napis wyryty na wewnętrznej stronie drzwi celi
W latach 50. wolnostojącą wówczas kamienicę przekształcono na mieszkalną i włączono w ciąg budynków znajdujących się wzdłuż ulicy Dąbrowszczaków.
Część śladów zniszczono podczas remontów
Postępowanie o wpisie fragmentów piwnic do rejestru zostało wszczęte w marcu 2024 roku. Jako jego stronę uznano Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu.
- Prowadziłam kwerendę historyczną, analizowałam dostępne materiały archiwalne, przeprowadzałam wywiady społeczne i zbierałam świadectwa. Uczestniczyłam również w oględzinach obiektu. Zależało mi nie tylko na formalnym objęciu miejsca ochroną konserwatorską, ale przede wszystkim na zabezpieczeniu autentycznych śladów historii, które mogłyby bezpowrotnie zniknąć, a posiadają dużą wartość historyczną wymagającą kolejnych badań - opisuje swoją pracę Anna Datkowska z Kolekcjonerów Czasu.
Na ścianach wyryto daty, nazwiska, a nawet modlitwy
Część piwnic została wyremontowana jeszcze przed wszczęciem postępowania konserwatora zabytków. W tych miejscach ściany pokryto warstwą tynku i farby.
- Nie mieliśmy wcześniej wiedzy na temat historycznego przeznaczenia piwnic ani nie zdawaliśmy sobie sprawy z tego, że mogą one kryć ślady o tak istotnym znaczeniu historycznym - broni się Paweł Kiljański z firmy Perfect Dom, która zarządza budynkiem od 2021 roku.
- Gdybyśmy wcześniej posiadali informacje o znajdujących się tam historycznych inskrypcjach, zakres planowanych prac z pewnością zostałby odpowiednio dostosowany. Po ujawnieniu historycznego znaczenia tych pomieszczeń oraz w związku z prowadzonym postępowaniem prace remontowe zostały wstrzymane - dodaje.
Administrator zapewnia, że miejsce zostanie odpowiednio zabezpieczone. - Po uzyskaniu wytycznych konserwatorskich zostaną podjęte działania mające na celu zabezpieczenie zachowanych inskrypcji i pozostałych śladów historycznych, tak aby nie uległy one zniszczeniu i mogły zostać zachowane dla przyszłych pokoleń, przy jednoczesnym uwzględnieniu praw i potrzeb mieszkańców - podkreśla Paweł Kiljański.
Historia czeka na odkrycie
Wcześniej w tej samej okolicy namierzono dawne areszty w budynkach przy ulicach Strzeleckiej 8, 11 Listopada 66 oraz Jagiellońskiej 9. Według Kolekcjonerów Czasu wiele historii czeka wciąż na odkrycie, a często wystarczą spostrzegawczość i dociekliwość.
Drewniane drzwi pochodzą z połowy poprzedniego wieku
- Często wystarczy uważniej przyjrzeć się piwnicom, ścianom, zachowanym detalom czy pozornie nieistotnym dokumentom, by odkryć historię o ogromnym znaczeniu - opowiada Anna Datkowska. - Każde takie odkrycie utwierdza mnie w przekonaniu, że historia nie zawsze znajduje się w muzeach i podręcznikach. Bardzo często jest tuż obok nas, ukryta pod warstwami tynku, w piwnicach kamienic i w pamięci mieszkańców. Trzeba tylko chcieć i umieć ją odnaleźć - podsumowuje.