- Olej opałowy kosztuje dziś niemal dwa razy więcej niż w lutym. Litr to ok. 7,3 zł, a ogrzanie średniej wielkości domu w górach przez sezon to 10–15 tys. zł. Olejem ogrzewa się ok. 120 tys. gospodarstw domowych, według sprzedawcy, głównie seniorów.
- Seniorzy szukają wyjścia na własną rękę. Jedni myślą o sprzedaży domu. Inni, jak słyszy sprzedawca oleju, wstawiają do salonów zakazane "kozy" albo zimują w kilka osób pod jednym dachem.
- Rząd obniżył VAT na benzynę i diesla, ale olej opałowy pominął. W 2022 r. państwo wypłaciło "olejarzom" po 2 tys. zł dodatku. Pytania WP o pomoc przed tą zimą wciąż czekają na odpowiedź Ministerstwa Energii.
Pani Stanisława jest mieszkanką jednej z podhalańskich wsi. Ma 73 lata, od czterech lat jest wdową, a jedynego syna straciła jeszcze wcześniej. Seniorka ma 1900 zł emerytury na rękę. Dom ogrzewa olejem opałowym. Na sezon potrzebuje go 1500 litrów. W tym roku musi więc znaleźć na ten cel astronomiczną jak dla niej kwotę 11 tys. zł.
Podobny problem ma pan Józef, 80-latek spod Rybnika. Razem z żoną dostają 6 tys. zł emerytury miesięcznie. Na leki schorowane małżeństwo wydaje 1,5 tys. zł miesięcznie. Do tego dochodzą jedzenie, paliwo do samochodu (pan Józef tłumaczy, że jeżdżą tylko na zakupy i do kościoła) oraz rachunki. Po wszystkich opłatach niewiele zostaje. Na zimę potrzebują 1000 litrów oleju opałowego i nie wiedzą, skąd wziąć na niego 7,3 tys. zł.
Takich domów jak domy pani Stanisławy i pana Józefa jest w Polsce około 120 tys. Tyle gospodarstw domowych ogrzewanych głównie olejem opałowym naliczyło Ministerstwo Klimatu i Środowiska w 2022 r.
16 tys. zł za ogrzewanie domu zimą
W ostatnich miesiącach, gdy skokowo drożeją węgiel i pellet, sporo mówi się o problemach osób, które ogrzewają nimi domy. – O nas się zapomina, choć problemy z węglem czy pelletem to przy tym, z czym borykamy się my, pikuś – mówi pan Stanisław, właściciel domu ogrzewanego olejem opałowym.
Jak wylicza, jeszcze w lutym płacił za olej opałowy 3,7 zł za litr. Dziś w jego okolicy kosztuje on już 8 zł.
– A przecież ja z żoną zarabiamy cały czas tyle samo. To powoduje, że tegoroczne ogrzewanie domu zimą będzie mnie kosztować 100 proc. więcej niż rok temu. W zeszłym roku zapłaciłem za olej na cały sezon 8 tys. zł. Dziś zapłacę 16 tys. Oczywiście to boli. Nie pojadę z żoną na narty, trzeba będzie sięgnąć po oszczędności, ale i tak jestem w dobrej sytuacji, bo mam z czego na olej wziąć. Znam jednak ludzi, dla których ten wzrost cen to istny życiowy dramat – mówi Stanisław.
Przydomowe kotłownie z kotłami olejowymi budowano głównie w latach 90. Były wtedy krzykiem mody, a przy tym synonimem wygody i ekologii. Olej tankowało się raz na sezon i na tym kończyła się obsługa. Żadnego wynoszenia popiołu ani dosypywania węgla.
Owszem, już wówczas olej był droższy od węgla, ale mimo wszystko "opałówka" była na tyle tania, że mogli sobie na nią pozwolić 30 lat temu przedstawiciele klasy średniej. Nauczyciele, biznesmeni, urzędnicy. Dziś ci sami ludzie są na emeryturze i przekonują, że trzy dekady wcześniej popełnili błąd, który sprawił, że starość przyniosła im strach przed... śmiercią z wychłodzenia.
Sprzedawca oleju opałowego: ludzie płaczą mi do słuchawki
– Gros moich klientów to osoby starsze, często samotne – mówi Bartłomiej Stołowski, właściciel firmy Eden, która sprzedaje olej opałowy w Małopolsce i na Górnym Śląsku. – Ludzie, słysząc cenę, po jakiej jest dziś olej, dosłownie płaczą mi do słuchawki. U mnie litr stoi teraz po 7,3 zł. To chora cena, sam to wiem, ale ja w rafinerii płacę niewiele mniej.
Nasz rozmówca mówi, że zatankowanie olejem średniej wielkości domu w górach to obecnie koszt 10–15 tys. zł za cały sezon grzewczy.
– Mało kogo stać na wydanie takich pieniędzy, jeśli żyje się tylko z emerytury – mówi Stołowski. – Dlatego ludzie kombinują – dodaje. Sprzedawca słyszał o osobach, które wbrew uchwałom antysmogowym instalują w salonach piece typu "koza" na chrust czy węgiel. W Małopolsce i na Śląsku uchwały te zakazują używania starych, nieekologicznych pieców. Inni seniorzy umawiają się, że spędzą zimę we troje lub we czworo w jednym domu i podzielą się kosztami ogrzewania.
Bez wyjścia jest pani Anna, 77-latka z Aleksandrowa Łódzkiego. Ta samotna emerytowana nauczycielka ma dom zaprojektowany bez tradycyjnego komina, więc nie podłączy nawet kozy. Jej dochody to ok. 50 tys. zł rocznie, czyli niecałe 4,2 tys. zł miesięcznie. Olej opałowy na tę zimę kosztowałby ją 11 tys. zł, ponad jedną piątą tego, co dostaje przez cały rok. Pani Anna nie ma bliskiej rodziny, która mogłaby ją wspomóc czy przygarnąć. Dlatego planuje, że na zimę opuści dom i przeniesie się do noclegowni dla bezdomnych. Do siebie wróci wiosną.
– Będę chyba pierwszą w historii osobą, która mieszka z bezdomnymi, a ma dom. Tak naprawdę jestem jednak "bogatą biedaczką". W ostatnich latach zapożyczałam się na zimę, by kupić olej i spłacałam to później w ratach do wakacji. Ale teraz nawet na to mnie nie stać. Wiosną chyba wystawię ogłoszenie o sprzedaży domu i przeniosę się do domu starców albo kupię sobie jakąś kawalerkę. Innym rozwiązaniem byłaby przebudowa kotłowni i instalacja kotła na inne paliwo. Hydraulik wyliczył mi, że to koszt około 50 tys. zł, nawet jak wezmę dopłaty. Nie stać mnie na to – mówi pani Anna.
Rząd, obniżając VAT na paliwo, zapomniał o oleju opałowym?
Problem "olejarzy", czyli osób ogrzewających domy olejem opałowym, ciągnie się od lat. W latach 90. za litr oleju płacili około złotówki. Nawet jeśli wziąć pod uwagę, że zarabiało się wtedy dużo mniej, była to atrakcyjna cena. Później olej systematycznie drożał. W 2022 r., po ataku Rosji na Ukrainę, litr kosztował ok. 7 zł. W kolejnych latach ceny spadły i jeszcze w lutym tego roku płaciło się 3,8–4,1 zł za litr. Dziś to ok. 7,3 zł, czyli niemal dwa razy więcej.
Pod koniec lutego USA i Izrael zaatakowały Iran, a ten zablokował cieśninę Ormuz, przez którą płynie około jednej piątej światowej ropy. Ropa gwałtownie zdrożała, a za nią paliwa na stacjach i olej opałowy. Kierowcom rząd pomaga programem CPN ("Ceny Paliwa Niżej"). Od 3 października, już po raz trzeci w tym roku, obniża on VAT na benzynę i olej napędowy z 23 do 8 proc., a minister energii w dni robocze ustala maksymalne ceny na stacjach. Program ma obowiązywać do końca roku. Olej opałowy nie został nim objęty i nadal obowiązuje na niego 23-proc. VAT. Tym samym właściciele około 120 tys. domów ogrzewanych olejem zostali pozostawieni samym sobie. Jest inaczej niż w 2022 r., gdy państwo wypłaciło im jednorazowo po 2 tys. zł dodatku.
O tym, czy rząd nie planuje przed zbliżającą się zimą wprowadzić programu pomocowego dla osób ogrzewających domy olejem opałowym, próbowaliśmy zapytać Miłosza Motykę, ministra energii. Polityk Polskiego Stronnictwa Ludowego cały dzień był jednak nieosiągalny.
W tej sytuacji stosowne pytania wysłaliśmy do biura prasowego resortu. Odpowiedź opublikujemy, gdy tylko nadejdzie.